डडेल्धुरा िजल्लाका सबै विद्यालयमा अहिले जाडो विदा छ । विद्यार्थीका निम्ति घुमफिर गर्ने यो सुनौलो अवसर हो तर गरिब परिवारका यहाँका विद्यार्थीहरु कामको खोजीमा छन् । कोही जिल्लाकै सदरमुकाममा र कोही भारततर्फ जान थालेका छन् । कलिलो उमेरका यी विद्यार्थीहरु घरगाउँमा देखिएको खाद्यान्न संकट टार्न अभिभावकको साथ लागेर भारततर्फ जान थालेका छन् ।

विश्वकै शक्तिशाली राष्ट्र अमेरिकाका राष्ट्रपति बाराक ओबामा गत २००९ सेप्टेम्बर ८ तारिखमा एर्लि¨टन भर्जिनिया अवस्थित वेकफिल्ड हाइ स्कूलमा भेला भएका विद्यार्थीलाई आफ्नो विद्यार्थी जीवनकालका तीता-मिठा अनुभव सुनाउन उपस्थित थिए । भेलामा सबैतिरका किन्डरगार्डेनदेखि १२ कक्षासम्मका विद्यार्थी थिए ।

सिराहा जिल्लाको चन्द्रअयोध्यापुर-१ चौहर्बाको मुसहरटोल फोहोर डङगुरमा बसेको छ । यहाँका बालबालिकाहरु फोहोरका टुक्रा हानाहान गरेर खेल्छन् । यस्तो दृष्य यहाँ दिनहु देख्न पाइन्छ । यहँका अभिभावकहरु बालबालिकालाई फोहरमा खेल्नु हुदैन भनेर बताऊँदैनन् । उनीहरु खेल हेरेर दङ्ग पर्छन् । यहाँ ३५ घर दलित बसोबास गर्छन् । यहाँका तीनदेखि १० बर्षम्मका ७२ बालबालिका विद्यालय जाँदैनन, फोहरमै खेलेर दिन बिताउँछन् । यो संख्या स्कूल जाने उमेरका बालबालिकाको आधा जति हो ।

फिदिमको पर्वतीय क्षेत्रका बालबालिकाहरुको विहानभरिको समय बाँदरको पछि पछि कुद्दैमा बित्छ । उनीहरु बेलुकाको समयमा पनि पढ्न पाउँदैनन् । विद्यालय पनि समयमै जान पाऊँदैनन् । उनीहरुको बालकाल पठनपाठनमा भन्दा बढी बाँदर खेद्नमा बित्ने गर्छ । यस क्षेत्रका भिराला पाखामा जुनेलो, मस्याम, कोदो, लालचन र गहुँको बाली लगाईन्छ । यिनै बालीका उत्पादनले वर्षरिको गर्जो टार्नु पर्छ । तर बचाउन सके मात्र । बाली लगाए देखि नउठाएसम्म दिनभरि खेती कुरेर बसिएन भने सबै अन्न बाँदरको खाना बन्छ र भोकमरीको चपेटामा परिन्छ । किनभने यो भेग बाँदरहरुको झुण्ड बस्ने क्षेत्र पनि हो ।